Herbestemming klooster St. Gregor te Steyl

Afstudeerdatum: 
11-04-11

De komende tien jaar komen nagenoeg alle kloostercomplexen die Nederland rijk is leeg te staan. De meeste kloosters staan in het van oorsprong katholieke Limburg. Structurele leegstand van religieus erfgoed is hier een groot probleem. Door sociaal-culturele ontwikkelingen raken veel kloosters hun functie kwijt. In tegenstelling tot kerken ontbreekt er voor kloostergebouwen een goede architectonische- en stedenbouwkundige visie.

Voor mijn afstudeerproject heb ik een project uitgezocht dat nog niet is herbestemd en in het buitengebied van een grote stad ligt. Uit een inventarisatie kwam kloosterdorp Steyl als meest interessante locatie naar voren. Het dorp herbergt een unieke kloosterenclave die nergens anders in Nederland voorkomt. In de enclave liggen een aantal kloostergebouwen bij elkaar, waaronder voormalig klooster St. Gregor. Dit gebouw heeft met acute leegstand te kampen.

Het klooster heeft in de loop van de tijd meerdere functies gehad. In eerste instantie was het een landhuis, vervolgens een kostschool voor de dochters van de Duitse adel en daarna het thuis van de verschillende kloosterorden die Arnoldus Janssen in Steyl op heeft gericht, waaronder de Blauwe en Roze zusters en de Paters. Elke groep heeft Sint Gregor een bepaalde periode zijn thuis kunnen noemen en gasten waren er altijd welkom. In de geest van de functies die het complex in het verleden heeft gehad en de betekenis die van het klooster uit gaat wil ik dat de het nieuw geïmpliceerde functie hier recht aan doet.

De keuze voor mijn functie is daarom een hotel, waarbij het bieden van zorg een kenmerkend element is. Het hotel richt zich op gasten met een zorgvraag, maar daarnaast ook op gasten zónder zorgvraag (normale hotelgasten). Sint Gregor is een hotel met zorg op basis van verblijfsbehoefte, gericht op gasten met een mentale zorgvraag en ook op reguliere vakantiegangers en zakenmensen die het hotel bezoeken om zijn rijke verleden, unieke karakter, persoonlijke benadering en prettige uitstraling. St. Gregor is centraal gelegen aan fietsknooppunt 5, waardoor ook de dagtoeristen die Limburg per fiets doorkruisen worden uitgenodigd om een bezoek aan St. Gregor te brengen.

In de loop van de jaren is het gebouw meerdere keren aangepast en verbouwd, wat heeft geleidt tot een onduidelijke en gefragmenteerde structuur. Mijn concept is dan ook primair gericht op het desinfecteren van deze onzuiverheden en om vervolgens de algemene structuur van het gebouw helderder en meer leesbaar te maken. Het middel dat ik hiervoor inzet is een algemene opschoning en vervolgens het implementeren van een multifunctionele openbare kern in het hart van St. Gregor, waarbij zowel alle primaire horizontale en verticale ontsluiting in opgelost wordt. Het nieuwe hart is geheel in kloostertraditie ontworpen, sober en ingetogen van architectuur en volume, terwijl het de functionele werking en logistiek van het gebouw radicaal over een andere boeg gooit. Vanuit de nieuwe kern strekken de Lange Gangen zich naar beide vleugels van het gebouw uit.

Al het openbare programma wordt in het centrale oude deel van het gebouw geplaatst. De vleugels worden zo veel mogelijk volgens de oude structuur ingedeeld, waarbij beeldbepalende elementen zoals de badkamers en het meubilair met de centrale ingreep mee zijn ontworpen. De indeling van de ruimtes is geïnspireerd op de voormalige functie. In de voormalige kerk is een modern restaurant geplaatst dat is geïnspireerd op een refter en in de voormalige kapel zit men opgelijnd naar een videoscherm in plaats van naar de priester.

Het mooiste aan klooster Sint Gregor vind ik het gevoel dat het gebouw bij me oproept als ik erdoorheen loop. De route door de kloostergangen, die zich opeenvolgend achter elkaar aandienen, is als een reis door het gebouw waarbij het perspectief van de beleving steeds verandert. De tocht is een reis door verschillende sferen. Van gewelven met grote openbare allure tot kleine gangetjes die uitendelijk in een kamertje of cel eindigen die gekenmerkt worden door een grote mate van beslotenheid en geborgenheid. Van corridors en galerijen die baden in het zonlicht tot krochten die diep in het gebouw zijn verborgen. Van galmende marmeren trappartijen tot krakende en verweerde vloerdelen. Van de soberheid van de individuele kamer tot de majestueuze gratie van de kloosterkerk.

De wereld van het klooster strekt zich tot in de kloostertuin uit. Een oase van rust, afgeschermd van de buitenwereld en waar de tijd even stil lijkt te staan. De reis door het klooster is als een reis om tot jezelf te komen en er als een beter mens weer uit te komen. Ik verwelkom u graag in Hotel met Zorg St. Gregor.

Herbestemming klooster St. Gregor te Steyl
Herbestemming klooster St. Gregor te Steyl
Herbestemming klooster St. Gregor te Steyl
Herbestemming klooster St. Gregor te Steyl
Herbestemming klooster St. Gregor te Steyl
Herbestemming klooster St. Gregor te Steyl
Herbestemming klooster St. Gregor te Steyl
Herbestemming klooster St. Gregor te Steyl
Herbestemming klooster St. Gregor te Steyl
Herbestemming klooster St. Gregor te Steyl