Londen als levende geschiedenis

The Great Fire
Van het Londen van vóór de brand is nagenoeg niets meer over; alleen de Tower, één oud kerkje en wat schamele overblijfselen van de Romeinse stadsmuur. In het niet getroffen, toen nog aparte dorp, Westminster staan nu alleen nog de Abdij en het aandoenlijke paleisje van Henry VIII. In 1666 is voor de rest alles, maar dan ook alles met de grond gelijk gemaakt. Een kleine brand ontstaan in een bakkerijtje verwoestte de 17e eeuwse wereldstad. Londen was toen al intrigerend centrum voor handel en bestuur en broedplek voor de opkomende wetenschap, zoals in Quicksilver uitgebreid uit de doeken wordt gedaan.

Stenen stad
In tien jaar tijd bouwden de Londenaren de stad weer op. Het stratenpatroon bleef, de profielen werden echter verbreed om het opkomende vervoer per rijtuig te accommoderen. Waar eerst houten Tudorhuizen stonden verrezen woningen in ’Elizabethan’ stijl en de publieke gebouwen en kerken in barok. Buiten de stadspoorten begon men met het ontwikkelen van het West End.

Voor het eerst verrezen huizen voor de gefortuneerden die nu dichter bij de zetel van de macht in Westminster konden wonen en ‘onder gelijken’. Waar in de City voor de brand de standen door elkaar woonden, ontstond de segregatie die het centrum van Londen nog steeds kenmerkt: van west naar oost het rijke West End van bestuur en private investeerders, de City van de bankiers en verzekeraars en het armere East End van de fabrieksarbeiders en de productie.

Wie nu door de City en het West End loopt, ziet nog steeds de basis die aan het eind van de 17e eeuw is gelegd. De toenmalige gebouwen van lichte natuursteen zijn duidelijk dé referentie geweest voor het materiaalgebruik van de moderne gebouwen. De City is hierdoor voor het overgrote deel een licht stadsdeel, waar het prettig is om te verblijven.

Nieuwe samenleving
Maar, Londen bestaat uit meer dan straten en stenen alleen. Stephenson schetst in zijn boek in een spitse en weelderige verteltrant onder andere de opkomst van de wetenschap en de invloed daarvan op een maatschappij die voorheen vooral gebaseerd was op geloof, de opkomst van het papiergeld waardoor de handel een enorme impuls krijgt, het politieke leven van de hovelingen en machtshebbers, de verhouding tussen Amerika en Engeland, de effecten van de pest en de grote brand, de 17e-eeuwse burgeroorlog, en ga zo maar door. Veel ontwikkelingen die ten grondslag liggen aan het huidige Londen en die zijn terug te vinden in de huidige stad, maar ook in de levensstijl van de huidige Londenaars.

Quicksilver als kijkwijzer
Wie met het boek van Stephonson in zijn hoofd naar Londen afreist krijgt een verrijkte ervaring cadeau. Het lezen van Quicksilver blaast een bezoek aan deze fascinerende stad al in de voorbereiding leven in. De stad wordt zichtbaar in twee gedaantes: als resultante van een levende historie en als dynamische metropool.

Neem om dat ten volle te ervaren dus eens de tijd om in de City of in bijvoorbeeld Mayfair in het West End een rondje te lopen, en in verschillende etablissementen even stil te zitten om de huidige stadsbewoner te zien flaneren tegen het decor van de door de eeuwen gevormde stad.

Neil Stephenson, ‘Quicksilver’ (deel 1 van ‘The Baroque Cycle’), 2003.