Over veerkracht en weerstand

Duzan Doepel studeerde in 1999 als architect af aan de Academie. Hij is mede-oprichter en partner van het Rotterdamse bureau Doepel Strijkers Architects (DSA). DSA staat de laatste tijd volop in de schijnwerpers. Hun project ‘Parksite’ won de Dutch Design Award 2009 en de AM NAi Publieksprijs 2010. ‘SPRMRKT STH’ was genomineerd voor de LAI-prijs 2010 en heeft in China de 'Annual Commercial Space Award' gewonnen. En inmiddels begint de publiciteit rond het ‘Kringloop Kantoor HAKA Gebouw’ op stoom te komen.

Projecten illustreren een denkwijze over …
Deze en andere projecten van DSA kwamen natuurlijk langs in de lezing. Maar de lezing was géén bureaupresentatie in de klassieke zin. De titel van de lezing maakte dat ook wel duidelijk: Architecture & Strategies for resilient Cities. De projecten van het bureau vormden bovenal een illustratie bij de denkwijze van het bureau. Binnen die denkwijze lijkt het uitgangspunt centraal te staan dat ontwerpers – architecten, stedenbouwkundigen, interieurarchitecten – ten opzichte van de hedendaagse condities een positie moeten én kunnen innemen. Dat het ontwerpend handelen in gestuurd wordt door die condities. Maar ook dat de ontwerper, mits slim ontwerpend, in kan grijpen op die condities.

… veerkrachtige steden die …
De denkwijze die DSA ontwikkelt, draait in verregaande mate om een breed gedefinieerd duurzaamheidsbegrip. DSA is ervan overtuigd dat goede ontwerpen een cruciale bijdrage kunnen en moeten leveren aan de ontwikkeling van ‘veerkrachtige steden’: steden die “… de capaciteit hebben zich aan te passen aan de veranderingen binnen het stedelijk systeem”. Die veerkracht van de stad is een cruciale voorwaarde voor het vergroten van de leefbaarheid. De rode draad in het werk van DSA kan in dat licht gedefinieerd worden als het ontwerpend onderzoek naar (de ingrediënten van) strategieën voor veerkrachtige steden.

… doorheen de schalen …
Dat onderzoek levert een alsmaar groeiende stroom aan ‘veerkrachtige ingrediënten’ op. De mede door DSA ontwikkelde Rotterdam Energy Approach and Planning (REAP) muteert de trias energetica: tussen het reduceren van de vraag en het opwekken van duurzame energie dient het sluiten van kringlopen ingevoegd te worden. Daarmee verdwijnt de noodzaak om fossiele energie te gebruiken. ‘Macuil-Tochtli’ – een ontwerp voor een tequilafabriek in Mexico – en de studie naar de toekomst van het Vierhavens-/Merwehavengebied geven zicht op een specifieke vorm van slim en op duurzaamheid gericht ontwerpen. De vorm van de stad kan vanuit contextuele en socio-economische krachten worden ontwikkeld. Ontwerpen is het ontwerpen van spelregels.

 
… en de velden …
‘Parksite’ blijkt bovenal een oefening in verdichten en retrofitten als basis om vertrekkende stedelijke stammen voor de stad te behouden. De veerkrachtige stad vereist de instandhouding van de soortenrijkdom van het menselijk ecosysteem. Het ‘NAi Klimaatplein’ is een 1-op-1 uit te voeren didactische les. Na uitvoering van het ontwerp kunnen bezoekers van het plein mitigatie- en adaptatiestrategieën op verschillende schalen zien en ervaren. ‘Kringloopkantoor HAKA Gebouw’ laat zien dat het sluiten van kringlopen niet alleen op verschillende schaalniveaus, maar op een veelheid aan terreinen aan de orde is. Door in de uitvoering met een team van mensen met een achterstand op de arbeidsmarkt te werken, weet DSA ook een socio-economische kringloop te sluiten.

… op weerstand stuiten
Het ontwerpend onderzoek van DSA leidt tot een fascinerende en vooral slimme verrijking van het ontwerpinstrumentarium. Maar om daadwerkelijk een bijdrage te kunnen leveren aan de ontwikkeling van veerkrachtige steden moet de ontwerper de logica van het stedelijk systeem doorgronden en inzetten. Dat betekent dat de weerstand opgezocht moet worden. De uitdaging voor een ‘architectuur van de veerkracht’ ligt dan in het sleutelen aan, en misschien wel ontwerpen van, de organisatorische en financiële kant van het systeem. Dit uit de lezing opklinkende pleidooi is, zo maakte Duzan Doepel wel duidelijk, ook bedoeld als amendement op het curriculum van de Academie.

De lezing die Duzan Doepel op 4 februari 2011 aan de Rotterdamse Academie van Bouwkunst verzorgde, was een volgende stap in een jonge traditie. Na Jan Jongert (februari 2010) en Ronald Wall (september 2010) was hij de derde alumnus die een nieuw semester opende.