Bospolder Tussendijken als experiment binnen een dalend probleem

Een stille ramp is gaande. De bodem daalt en funderingen rotten op grote schaal weg, met alle gevolgen van dien. We hebben geen controle meer op ons grondwatersysteem. Doorgaan met malen is geen optie en alles onder water zetten evenmin. Leefbaarheid, ruimtelijke kwaliteit en economisch kapitaal staan op losse schroeven. Moeten we het zakkende westen van ons land verlaten?

Als we wijken zoals BoTu bewoonbaar willen houden is een operatie nodig. In 8 stappen wordt de grondwaterhuishouding onder de loep genomen, systematisch aangepast en ruimtelijk verrijkt. Vanaf nu rot er geen paal meer. Operatie Paalrot is biedt een nieuw perspectief voor de verzakkende steden in Nederland en de rest van de wereld. Een nieuw waterexport-product is geboren!

Coöperatieve vakantieparken maken de Zeeuwse kust toekomstbestendig

Toeristen in Zeeland zoeken vaker luxe en comfort op. De camping maakt plaats voor een luxe vakantiepark. Tal van parken langs de kust bieden de mogelijkheid om een stukje grond met een vakantiewoning erop te kopen. Tijdelijke bezoekers veranderen zo in eigenaren van een stukje van de Zeeuwse kust. Deze versnippering van het grondbezit bemoeilijkt grote en noodzakelijke ingrepen aan de kust met het oog op klimaatverandering, juist omdat vakantieparken vaak op een cruciale plek liggen als het gaat over kustversterking.

Een coöperatief model kan het versnipperde eigenaarschap herstellen. Dit gaat uit van collectief eigenaarschap en gemeenschappelijke grond. Zeeuwse ondernemers, kleine campings, toeristen, overheidsinstanties en investeerders werken samen in een vereniging. Het primaire doel hiervan is kustversterking en natuurontwikkeling.

De coöperatieve parken blijven een recreatieve plek voor de toerist maar werken ook aan belangrijke maatschappelijke opgaves. Een coöperatief systeem die de kust versterkt, De lokale bevolking en de toerist bij elkaar brengt en waar allerlei belanghebbenden worden verenigt. De scheiding die de vakantieparken vormt tussen kust en binnenland gaat juist verbindend werken. De vakantieparken zijn zo niet alleen onderdeel van Zeeland maar onderdeel van de oplossing.

Umut en Hidde verbleven vijf maanden in de Peperklip, met het ‘Pleidooi voor het groots experimenteren’ als resultaat. Zij pleiten ervoor om wonen in de stad betaalbaar te houden voor iedereen, want betaalbare huisvesting staat onder druk in de stad. Op verhalende wijze draagt De Peperklip, het icoon voor betaalbare huisvesting, een boodschap uit die past binnen een grotere maatschappelijke context. Alternatieve modellen van betaalbare huisvesting gaan steeds over een handvol woningen, maar er is juist een grootschalig project nodig om een statement te maken. In vijf speerpunten motiveren Umut en Hidde waarom we groots moeten experimenteren:
1. Houd de stad betaalbaar. Voor iedereen: De Peperklip ligt in de frontlinie van gentrificatie. Het gebouw kan een voorbeeld worden voor alternatieve vormen van betaalbare huisvesting.
2. Koester alle bewoners van de stad: Steun de sociaal kwetsbare groep in hun zoektocht naar zelfbestuur. Met 1500 bewoners moeten we de ruimte claimen om te experimenteren en onszelf te organiseren.
3. Gebruik dit momentum om financiële structuren te herdenken: Corporaties zijn teruggeduwd, ze hebben geen verdienmodel meer. Ze zien een kans voor Vestia om vanuit een uitdagende financiële situatie, nieuwe modellen te bedenken.
4. Experimenteer groots: Uit de huidige structuren van sociale huisvesting kunnen alternatieve vormen van betaalbare huisvesting groeien.
5. Herdenk bestaande perspectieven en structuren: Zowel corporaties, overheden, marktpartijen als bewoners moeten bestaande perspectieven en structuren durven herdenken. Daarbij moeten we nadenken over de noden en dromen van de verschillende bewoners.
Hun pleidooi moet experts aan tafel krijgen voor de ontwikkeling van alternatieve modellen voor betaalbare huisvesting in Nederland. Dat is niet eenvoudig: het vraagt namelijk om een mentaliteitsverandering op alle schaalniveaus in onze samenleving.

Het station in Düsseldorf zorgt voor de verbinding van de stad met andere steden, tegelijkertijd is het een obstakel in het eigen stedelijke weefsel. Routes worden s'avonds afgesloten en de alternatieven zijn niet uitnodigend. De huidige connectie van het station met de stad remt de potentie van het gebied als volwaardig stadsdeel. Dit voorstel zet in op het stationsgebied als levendig onderdeel van de stad, een nieuw centrumgebied dat kan concurreren met de Altstadt.

Om dit te bereiken wordt de huidige blokkade ingezet als verbinding. Straten worden doorgetrokken tot in het station zelf. De ontstane kavels worden ingevuld met individuele bouwblokken, die ruimte bieden aan o.a. wonen, werken, educatie en ontspanning. Hierdoor ontstaat een verdichting van de wijk, waardoor extra draagvlak wordt gecreëerd voor de reeds bestaande voorzieningen. Ter plaatse van het nieuwe station worden de vervoersstromen gescheiden en wordt de snelheid verlaagd, dit mede door de toepassing van plinten, voorzien van veel detail, en klinkers als bestrating. Deze klinkers worden in een patroon gelegd en zijn een referentie naar de bestrating in de Altstadt. Het bovenliggende spoor wordt in twee delen gesplitst en opgenomen in de bouwblokken. Hierdoor ontstaat tussen de twee spoordelen ruimte voor een stedelijk plein: Een ontmoetingsplek met een prachtige tuin. Een conventioneel centraal station transformeert zo tot een bijzonder knooppunt in het weefsel van de stad. 

"The London mansions are ready for typological innovations. The London mansions from the last centuries introduced completely new types of scale and architecture.  The imported tower houses from Yemen, conceptually raised from out of the ground level with a tiny footprint, create a new strategy as a response to the current urbanisation and high land prices in London. The layout is a composition of two volumes; one volume which provides the vertical transition and one volume of the apartment itself. The slender towers as a model can be further developed as a strategy on tiny plots elsewhere in London where land is expensive. This mansion block is imported yet very different from its original. It contributes to new forms of streets and public spaces."

De jury:
Umuts’ tweede, en chronologisch ‘jongste’, Iktinos-nominatie bouwt voort op het vorige project – als in het door-bouwen aan een oeuvre. De daaruit sprekende volwassenheid – anders dan bij Bram, maar van een welhaast vergelijkbare, en zichtbaar groeiende, rijpheid – is  uiterst bewonderenswaardig voor een project zo vroeg in de studie. Om de kracht van het project te duiden, moeten ook vergelijkbare termen gebruikt worden als bij zijn eerder besproken project. Opnieuw zindert het plan van de poëtische verbeeldingskracht, die, misschien meer nog dan de overtuigende architectonische articulatie, de goede plattegronden, de krachtige ruimtelijke oplossingen, de intelligente omgang met de buitenruimte en de consistentie van het plan, de overtuigingskracht en de actuele relevantie van dit project bepaalt. En opnieuw blijkt Umut in staat een onverwachte vondst – de formele loskoppeling van de plotvorm en de woningbouwtypologie – zo uit te werken dat er iets nieuws ontstaat. Niet alleen een prachtig, op het eerste oog soms wat genadeloos, plan, maar ook een voorstelbaar prototype voor andere locaties.

Grootschalige energieopwekking door middel van biomassa wordt vaak onderbelicht. Deze manier van energieopwekking wordt nu slechts op kleine schaal toegepast, maar blijkt uiterst rendabel. Ze kan door opschaling naar regionale schaal een substantiële bijdrage leveren aan de energiebehoefte van de metropoolregio Rotterdam-Eindhoven en daarnaast andere economische en milieu bevorderende kansen bieden.

Vanwege de strategische ligging van deze metropoolregio ten opzichte van de agrarische gebieden is een direct aanbod van reststoffen uit biomassa groot; denk bijvoorbeeld aan restproducten van de veehouderij, de akkerbouw en de glastuinbouw. Ook de stedelijke regio’s zelf zijn een grote bron van reststoffen. Daarnaast zijn de aanwezigheid van de haven Rotterdam (voor import van extra biomassa) en van de petrochemische industrie interessant.

Wanneer de afvalstromen worden gebundeld, is grootschalige energieopwekking vanuit biomassa mogelijk. Door de agrarische, industriële en havengebieden op strategische plekken opnieuw in te richten, kunnen afval- en energiestromen efficiënt afgehandeld worden om een betrouwbare energiebron voor de metropoolregio te ontwikkelen.

De jury

In het licht van de eisen die Huig Maaskant stelde aan de toekenning van de Iktinosprijs, heeft de jury ook ditmaal besloten de prijs toe te kennen aan het project dat de culturele betekenis van het ontwerp het scherpst agendeert, een project dat de jury daadwerkelijk een nieuw zicht op de werkelijkheid biedt.

In het project ‘Biomassa als Basis’ wordt vooral de kracht van de eenvoud geprezen: de consistente en slimme uitwerking van een manier om middels biomassaverwerking de banden tussen de Rotterdamse regio en Brabant te versterken. Inhoudelijk is het project slim opgebouwd rond het bestaande logistiek systeem. Het plan van Ben Wegdam laat bij uitstek zien, ondanks dat niet geheel duidelijk is waar de voorgestelde ruimtelijke ingrepen nu precies toe leiden, wat regionaal ontwerpen in deze tijd kan zijn: middels het ontwerp is gezocht naar een realistisch lijkend antwoord voor een actueel probleem én is het gevonden.