De afgelopen jaren zijn mondiale spanningen sterk toegenomen. Oorlogen, geopolitieke conflicten, klimaatverandering en toenemende onzekerheden zorgen ervoor dat vraagstukken rondom veiligheid en weerbaarheid steeds actueler worden. Deze ontwikkelingen spelen zich niet alleen af op internationaal niveau, maar hebben ook directe gevolgen op nationaal en lokaal niveau. Nederland staat daarbij voor nieuwe uitdagingen op het gebied van defensie, ruimtelijke ordening en crisisbeheersing. Recente gebeurtenissen tonen aan dat traditionele defensiemodellen onder druk staan en dat er behoefte is aan flexibele systemen die kunnen reageren op uiteenlopende situaties, variërend van militaire dreigingen tot klimaatrampen.

Vanuit deze actuele context is mijn afstudeerproject ontstaan: Verdedigingslandschappen – van de Zuiderwaterlinie naar een nieuw defensiemodel. Het project onderzoekt hoe een historisch verdedigingsprincipe vertaald kan worden naar een hedendaagse ruimtelijke strategie. De aanleiding voor dit onderzoek ontstond vanuit een persoonlijke interesse in de Zuiderwaterlinie; toeneen fort uit deze historische verdedigingslinie te koop stond. Dit leidde tot een verdere verdieping in de geschiedenis en werking van de Zuiderwaterlinie.

Wat de Zuiderwaterlinie bijzonder maakt, is haar adaptieve karakter. De linie functioneerde niet als een statisch verdedigingssysteem, maar veranderde door de tijd heen afhankelijk van maatschappelijke en militaire omstandigheden. In sommige periodes diende zij een actieve militaire functie, terwijl zij in andere periodes een meer civiele betekenis kreeg. Ondanks deze veranderingen bleef de structuur aanwezig in het landschap. Juist dit vermogen om zich aan te passen vormt de belangrijkste inspiratiebron voor mijn project.

Vanuit deze gedachte onderzocht ik een alternatief defensiemodel dat zich onderscheidt van traditionele, grootschalige militaire complexen. Grote centrale kazernes blijken in de huidige tijd steeds kwetsbaarder te zijn, waardoor een meer verspreid en flexibel systeem interessant wordt. Daarom ontwikkel ik een netwerk van kleinere, modulaire en multifunctionele interventies die kunnen reageren op verschillende situaties en schaalniveaus.

Binnen de kaders van Defensievisie 2035 richt het onderzoek zich op twee actuele thema’s: binnenlandse dreiging en klimaatdreiging. Hiervoor ontwikkelde ik een modulair architectonisch systeem gebaseerd op de historische genieloods. De genieloods vormde een interessant uitgangspunt vanwege haar multifunctionele karakter en eenvoudige aanpasbaarheid. Vanuit een vast raster van 3,5 bij 3,5 meter ontstaat een flexibel systeem van modules dat transporteerbaar, uitbreidbaar en aanpasbaar blijft.

Om het systeem te testen zijn twee verschillende locaties onderzocht: de Seeligkazerne in Breda en Fort Nieuw Sint Andries. Beide locaties vertegenwoordigen verschillende scenario’s. De Seeligkazerne richt zich op stedelijke veiligheid en binnenlandse dreigingen en functioneert in vredestijd als opleidingscentrum, maar kan in crisissituaties transformeren tot commandocentrum. Fort Nieuw Sint Andries richt zich op klimaatdreigingen en functioneert als bezoekerscentrum voor Waterbeheer dat tijdens noodsituaties verandert in een opvang- en coördinatiecentrum.Het project onderzoekt daarmee niet alleen een nieuwe vorm van defensiearchitectuur, maar ook hoe flexibele en adaptieve systemen onderdeel kunnen worden van een veranderend Nederlands landschap. Door architectuur, infrastructuur en landschap met elkaar te verbinden ontstaat een model dat kan inspelen op toekomstige maatschappelijke en ruimtelijke uitdagingen.